Opdrachtgever: VOGELVRIJE FIETSER

RECENTE ARTIKELEN:

• Elektrische fiets is booming business.
  
• Succesvolle fietsprojecten in bedrijven.
  
• Mesdag-fietsroute - sfeerreportage
  
• Huisarts op de fiets [Serie over mensen die tijdens de uitoefening van hun beroep kiezen voor de fiets. Iedere twee maanden een portret; 2004-2007]
  
• Jeroen van Koningsbrugge in Sprint (in de rubriek 'Fietsen is geen werk').
  
• Mobiele bandenplak (achtergrondverhaal over het fenomeen).
  
  

Datum: april 2007

Wat is een elektrische fiets?
Ervaringsverhaal 1
Ervaringsverhaal 2

ELEKTRISCHE FIETS IS BOOMING BUSINESS

Elektrische fietsen zijn hot. Het is de enige categorie fietsen in Nederland waarvan de verkoop stijgt. Vooral de senioren hebben belangstelling, maar ook de jonge forens begint de voordelen ervan te zien. ‘Het is alsof je een duwtje in de rug krijgt.’

‘Om van een hype te spreken is nog een beetje te vroeg, maar mensen beginnen het wel leuk te vinden’, zegt Rob Boon, fietswoordvoerder van BOVAG. De afgelopen drie jaar is de elektrische fiets booming business. Ieder jaar groeit de verkoop met een procent van de totale verkoop van nieuwe fietsen. In 2005 gingen er ruim 37.000 elektrische fietsen over de toonbank en de verkoop zal dit jaar verder stijgen. Boon: ‘Eerst kocht de consument een elektrische fiets, omdat ze hulpbehoevend was. Nu kopen mensen er een omdat ze het prettig vinden. ‘De moderne vormgeving’ helpt daar ook aan mee.’

Aan de elektrische fiets kleefde aanvankelijk het imago van een soortement gehandicaptenfiets. Je moest wel iets mankeren als je er op zat. ‘Toen de elektrische fiets voor het eerst op de markt kwam, zag ‘ie er best wel lelijk uit,’ bekent Mark Kuper, woordvoeder van Sparta. ‘Zowel de motor als de batterij zaten toen aan de buitenkant. Dat stond gewoon niet sexy.’ In 1998 werd de fiets voor het eerst geïntroduceerd op de Nederlandse markt. De consumenten lieten het massaal afweten; tot 2004 kwam de fiets niet voor in de verkoopstatistieken.

Naar boven

Doorbraak

Sparta zorgde voor de uiteindelijke doorbraak in 2004 en is momenteel marktleider van elektrische fietsen. ‘Het is nu een hele serieuze markt aan het worden’, beaamt Mark Kuper. De motor en de accu zijn netjes weggewerkt in achternaaf en framebuis, zodat de fiets als een normale fiets oogt.

‘Vijftigplussers schamen zich gauw voor een gemankeerd imago; dat ‘ie nu verkoopt, geeft aan dat het met dat imago wel goed zit. Nu ben je ineens diegene die op de fietsclub voorop rijdt.’

Ook de technologie is enorm verbeterd, zoals de actieradius van de accu (het aantal kilometers dat je met een volle accu kunt rijden). Samen met de enorme promotie die de Nederlandse fietsfabrikant er tegenaan gooit, mist dat zijn uitwerking niet. Overal in het land zijn er promoteams actief en worden er zogenoemde ‘opstapdagen’ georganiseerd, waar mensen gratis een proefrit kunnen maken.

Want de kick van een elektrische fiets dat moet je ervaren, zegt Mark Kuper van Sparta. ‘Je hoort niks van de motor, je ziet niks bijzonders aan het uiterlijk van de fiets, maar ineens ga je als een trein. Je kunt ineens lange afstanden afleggen zonder moe te worden.’

Duw in de rug

En inderdaad rijden we op een elektrische fiets in de helft van de tijd de rit van Haarlem-centrum naar Bloemendaal aan zee. Op vlak wegdek is het alsof je steeds een duw in de rug krijgt, direct na het opstappen schiet je vooruit. De heuvel op, vals plat of wind tegen doen we fluitend. We worden nauwelijks moe, krijgen geen zweet op de rug of raken buiten adem.

De trapondersteuning wordt flexibel aangepast, zodat ook de knieën worden ontzien. Er bungelt wel een prijskaartje aan mijn zeer luxe demofiets van het Zwitserse merk Flyer, te weten: 2899 euro, maar dit is dan ook een hele dure. Voor een beetje elektrische fiets betaal je al snel rond de tweeduizend euro.

De fietsen zijn er nu in alle soorten, merken en maten (zelfs een vouwfiets en offroad-fiets) en hebben het flitsende uiterlijk gekregen van een moderne fiets. De prijzen per merk variëren alsmede de kwaliteit van accu, de actieradius (het bereik op een volle accu), de softwarematige ondersteuning en het gebruiksgemak.

Zo kan bij de Flyer de accu van de fiets worden gehaald, terwijl bij Sparta de accu in de framebuis is weggewerkt. Om de fiets toch te kunnen opladen, timmert Sparta stevig aan de weg met het aanbieden van oplaadpunten bij hotels en horecagelegenheden.

Naar boven

Jonge tweeverdiener

Vooral de senioren hebben belangstelling (vanaf 50-plus). Wind tegen, vals plat, een hoge brug over, heuvelachtig gebied: met de elektrische fiets krijgen ze net dat steuntje in de rug wat ze nodig hebben om te blijven fietsen.

Bedrijfsleider Bastiaan Haakers van Bike Planet in Haarlem: ‘Ik heb hier een klant gehad met een versleten heup, hij kon bijna niet lopen. Toch kocht hij een elektrische fiets. Het duurde vervolgens tien minuten voordat ‘ie op de fiets zat, maar toen hij er eenmaal op zat, reed hij weg als een jongeman in de bloei van z’n leven. Bijna een reclamefilmpje.’

De verkoop van de elektrische fiets is bij Bike Planet nog niet zo aangeslagen, waar vooral de jonge tweeverdiener over de vloer komt. ‘Via leveranciers hoor ik dat vooral op het platteland de groei extreem is. Mensen fietsen daar langere afstanden en snappen meer wat je er aan hebt qua effectiviteit. Hier in de binnenstad is de elektrische fiets nog niet zo’n item.

De consumenten begrijpen nog niet wat je er aan hebt. Hier ligt een uitdaging voor fabrikanten en leveranciers. Je kunt grote afstanden afleggen zonder moe te worden, iets waar ook de forens z’n voordeel mee kan doen.’ Haaker verkoopt nu zo’n 25 elektrische fietsen per jaar, waarvan twintig aan de senior en vijf aan de jonge forens.

Ministerie

De brancheorganisatie BOVAG introduceerde de elektrische fiets in november bij het ministerie van Verkeer en Waterstaat om voortijdige beperkende maatregelen te voorkomen. Rob Boon: ‘Bij het ministerie is de kennis over de elektrische fiets nog niet zo groot. We gaan juist met een aantal ambtenaren een proefrit maken, dan kunnen ze het zelf ervaren. Voordat ze dit weer als een categorie fietsen zien waar ze rijbewijzen en dergelijke voor verzinnen, kun je maar beter preventief te werk gaan.’

Naar boven

Wat is een elektrische fiets?

Een elektrische fiets is een fiets met trapondersteuning (denk aan de stuurbekrachtiging van een auto). In tegenstelling tot een brommer, e-bike of snorfiets, moet u wel blijven trappen. Het elektrische systeem geeft aanvullende kracht. De fietsen werken op een accu, waarmee u gemiddeld zo’n 50 tot 60 kilometer kunt rijden zonder op te laden, afhankelijk van de kwaliteit van de accu, uw gewicht, de weersomstandigheden (wind tegen) en het soort terrein.

Ervaringsverhaal1:

DICK EN LENY KNETEMANN, 72 jaar.
Elektrische fiets sinds augustus 2006; merk Flyer C8.

’Het is gewoon ideaal, zo’n elektrische fiets. Je kunt langer en rustiger fietsen. Je moét ook fietsen, want als je niet fietst, werkt de trapondersteuning niet. Dat is ook het ideale: je blijft in beweging. Je hebt ook meer zin om te fietsen.’

Aldus de Dick en Leny Knetemann uit Goes. Beiden zijn 72 jaar. De gewone fiets hadden ze zo’n beetje aan de kant gezet. ‘We hadden er niet zoveel zin meer in. Altijd flink tegen de wind in moeten sjouwen, dat waren we een beetje zat. We wonen in Zeeland, dus heb je altijd wind tegen.’

Op vakantie in Zwitserland zagen ze de elektrische fiets voor het eerst. Op de camping op 1700 meter hoogte werden de fietsen te huur aangeboden. Ook waren er fietsroutes uitgezet met onderweg allerlei plekken om de accu om te wisselen (de accu van Flyer is afneembaar). In september fietsten ze met gemak 75 kilometer op de een dag, heen en weer naar familie in Oostkapelle. ‘Het enige wat we voelden waren onze knieën, verder waren we niet moe.’

De Knetemann’s zijn zo enthousiast over de fietsen dat ze het ook hun kinderen aanraden. ‘Voor woonwerkverkeer is het ideaal. Als je 25 km van je werk woont, is het met een gewone fiets net iets te ver, maar met zo’n elektrische fiets rijd je fluitend naar je werk.’ Zelfs voor de jeugd op het Zeeuwse platteland ziet het echtpaar mogelijkheden.

Naar boven

‘Veel jeugd fietst hier van Wissenkerke naar Goes (17,5 km). Dat is een heel eind hoor. Dan zien we ze fietsen met die kleine koppies en dan denk ik ‘zo’n elektrische fiets zou ook voor hen een goed idee zijn’. Het kost ook veel minder tijd.’

Nooit aan een Spartamed gedacht? Leny grinnikt en roept uit ‘maar dan hoef je helemaal niet meer te fietsen! We moeten wel in beweging blijven. Dat is voor ons een bewuste keuze.’

Ervaringsverhaal2:

PIET BEURSKENS, 69 jaar.
Elektrische fiets sinds maart 2006; merk Sparta ION

Door diabetes verloor Piet Beurskens de kracht in zijn benen, waardoor hij niet meer fietsen kon. ‘Ik kreeg ‘m niet meer rond.’ En dat terwijl hij een hartstochtelijk fietser is. Alles deed hij met de fiets, zowel de boodschappen als lange fietstochten door het Noordlimburgs landschap.

‘Ik miste het fietsen heel erg. Ik wil er graag uit, wil blijven functioneren.’ Dus toog hij naar zijn rijwielhandelaar die hem op het spoor zette van de elektrische fiets. Na een paar maanden krachtopbouw in de benen, fietst hij nu weer moeiteloos 70 kilometer per week.

‘Geen enkel probleem. Ik hoef met de elektrische fiets veel minder kracht te gebruiken en schakel de krachtondersteuning zelfs uit als ik de wind in de rug heb.’

Naar boven

Succesvolle fietsacties in bedrijven / Uit Flyer Philips Medical Systems:

Datum: januari 2008

FIETSPROJECTEN IN BEDRIJVEN

‘Als ze eenmaal op de fiets zitten, doen ze het misschien wel een tweede keer’

door MONIQUE KOUDIJS

Acties om meer werknemers op de fiets naar het werk te krijgen oogsten succes. Het fietsbeleid van het UMC St Radboud Ziekenhuis in Nijmegen kreeg onlangs een eervolle vermelding van Minister Eurlings van Verkeer en Waterstaat wegens de gedurfde aanpak. Het bedrijf Philips Medical Systems in Best is in vijf jaar tijd uitgegroeid tot koploper van de landelijke actie ‘Fiets naar je werk’.

De eervolle vermelding voor het fietsplan van het UMC St Radboud Ziekenhuis in Nijmegen kwam als  een volslagen verrassing.  ‘We hadden het absoluut niet verwacht’, zegt Jan van Boekholt, stafmedewerker van het ziekenhuis, lid van de Ondernemingsraad en actief betrokken bij het fietsplan.

Tijdens de uitreiking van de AnaarBeter-prijs begin november onder ruim veertig geselecteerde inzendingen om files te verminderen, kwamen de initiatieven van het ziekenhuis als gedurfd uit de bus.

‘Dit jaar voor het eerst een project van een grote organisatie die de fiets echt centraal durft te stellen. Het betreft krachtig integraal lange termijn beleid’, meldt het juryrapport.  Wegens bewezen effectiviteit goed voor een eervolle vermelding. ‘Een dergelijk initiatief op een urgente locatie in tijd en plaats (Nijmegen en de bruggen krijgen te maken met langdurig groot onderhoud) verdient steun. De jury noemt de inzet ambitieus en gaat er vanuit dat dit project zeker effect zal hebben op de weg.’

Vanuit de medewerkers van het ziekenhuis kwamen geregeld klachten over de fietsvoorzieningen van het ziekenhuis, zegt Van Boekholt.  ‘De fietsenstallingen waren gedateerd. Te weinig ruimte, niet overdekt en niet veilig.’ Fietsen raakten beschadigd door de nauwe fietsrekken en werden regelmatig gestolen. ‘Omdat de klachten bleven aanhouden, besloten we tot actie over te gaan. Met behulp van externe deskundigen – onder wie de Fietsersbond en VCC Oost – schreven we een beleidsstuk en legden dat voor aan de Raad van Bestuur. Die kwam – evenals de vakbonden - met een aanzienlijk bedrag over de brug.’

Naar boven

Sindsdien is er veel verbeterd op en rond het terrein van het ziekenhuis, dat midden in de stad ligt. Fietsenstallingen zijn verbeterd en uitgebreid met overdekte en afsluitbare stallingen. Voor de gestolen fiets is er een digitaal meldsysteem gekomen met rechtstreekse linken naar beveiliging en politie. De inrichting van het terrein is fietsvriendelijker gemaakt en sinds 1 september heeft het ziekenhuis een eigen fietsenmaker, waar de medewerkers vermoedelijk binnenkort tegen gereduceerd tarief een onderhoudsbeurt kunnen krijgen. 

‘We willen de medewerkers die op de fiets komen op die manier belonen’, zegt Van Boekholt. Medewerkers kunnen tevens een fiets kopen via de fiscaal gunstige regeling. Ook de omgeving is aangepakt. In samenwerking met de gemeente zijn de aan- en afvoerwegen (vanuit Wijchen, Lent en Malden) geasfalteerd en beter verlicht. Om de vinger aan de pols te houden, is er intern een coördinator aangesteld die de regie bewaakt op de realisatie van het fietsplan tot 2010; een zogenoemde klankbordgroep houdt voeling met de wensen van de medewerkers.

Een en ander begint zijn vruchten af te werpen. In twee jaar tijd zijn er, volgens het rapport, zeshonderd medewerkers meer gaan fietsen. Van de bijna negenduizend medewerkers van het ziekenhuis komen er nu vierduizend met de fiets. Jan van Boekholt: ‘Het betekent voor de organisatie een flinke stimulans om ermee door te gaan. Ons streven is om in de toekomst nog meer mensen op de fiets te krijgen. Zeker op de een afstand van 7,5 kilometer woon-werkverkeer, hebben we nog veel potentiële fietsers zitten. Die willen we op een of andere manier nog zien te bereiken.’

Naar boven

Vriendelijke brief

Cijfers ontbreken nog bij de meeste bedrijven die een actief fietsbeleid voeren, zowel over de daadwerkelijk toename van het aantal fietsende medewerkers als het rendement van fietsende medewerkers. TNO-onderzoeker Ingrid Hendriksen onderzoekt momenteel in vijf grote bedrijven hoe groot het rendement is van fietsende werknemers op de werkvloer.  Verzuimen fietsende werknemers inderdaad minder en zijn ze productiever (zie kader)?

Bij Philips Medical Systems doen ze wel tellingen of er inderdaad meer werknemers gaan fietsen.  Han Kroon, voorzitter van de fietscommissie van Philips Medical Systems en jarenlang de drijvende kracht achter de fietsacties binnen het bedrijf: ‘In het voorjaar hebben we gedurende een paar maanden bij de fietsstallingen de fietsen geteld. We telden er maximaal 650 (van de 3500 werknemers, waarvan 2800 vaste krachten). Volgend jaar willen we dat rond diezelfde tijd weer gaan doen en kijken of er verandering in zit.’

Hoewel het aantal fietsende werknemers in vijf jaar tijd gegroeid is van 29 tot vijfhonderd (en daarmee koploper in de landelijke campagne ‘Fiets naar je werk’ in 2005 en 2006), valt er nog veel winst te behalen. Han Kroon: ‘De parkeerplaatsen hier zijn overvol. Op alle randjes en kantjes wordt geparkeerd.  Hoewel er al tweeduizend parkeerplaatsen zijn, moeten er nu nog meer bijkomen. Dat kost veel geld. Ook de filedruk rond Eindhoven is enorm. Wij vinden dat veel meer werknemers op de fiets kunnen komen. Een deel woont nog geen vijf kilometer hier vandaan. Die willen we persoonlijk gaan benaderen via de directie met een brief. Wel een vriendelijke brief natuurlijk. Om ze aan te moedigen daar eens over na te denken.’

De fietsacties binnen het bedrijf dateren al van 2001, toen Han Kroon het stokje van zijn voorganger overnam als coördinator fietsbeleid. Jarenlange deelname aan de landelijke campagne ‘Fiets naar je werk’, waarbij het aantal geregistreerde fietsers groeide van 29 in 2001 tot vijfhonderd in 2005, heeft de toon gezet. In 2005 volgde deelname aan het pilotproject van de Fietsersbond ‘Maak werk van je fiets’, waarbij de fietsfaciliteiten van het bedrijf onder de loep werden genomen.  Begin 2007 is er een fietscommissie in het leven geroepen, die eenmaal per maand vergadert over noodzakelijke verbeteringen en plannen voor de toekomst en onder meer de intranetsite ‘Fiets je fit’ heeft gelanceerd, poortacties houdt, flyert, fietsersbijeenkomsten organiseert en de potentiële fietsende werknemer met gesponsorde presentjes verleidt.  

Han Kroon: ‘Op basis van het onderzoek naar de fietsfaciliteiten hebben we voorstellen gedaan aan het bestuur. Meer douches en meer stallingen: daar valt altijd wat te verbeteren. We hebben nu acht douchecabines, verspreid over diverse locaties, maar dat zouden er minimaal twaalf moeten zijn. Inmiddels is weer een nieuwe doucheruimte gerealiseerd, is er een verbeterd en staan er twee douches in de nieuwbouw gepland. We zitten daar met ons neus bovenop. Ook de stallingen willen we graag uitbreiden. Van de zeven fietsstallingen zijn er drie vaak overvol . Vanuit het management krijgen we goede ondersteuning, want die ziet natuurlijk grote voordelen.

Het is nog even afwachten of overal budget voor is, maar we verwachten wel dat ook de fietsenstallingen volgend jaar verbeterd zullen worden. ‘ De fietscommissie zint nog op ludieke acties. Kroon: ‘We denken voor 2008 aan het organiseren van een autoloze dag of een recorddag om op één dag duizend werknemers op de fiets te krijgen. Als mensen eenmaal op de fiets zitten, doen ze het misschien wel een tweede keer.’

Naar boven

KADER 1 (Onderzoek): Conditiewinst
‘Dagelijks drie kilometer fietsen, levert dertien procent conditiewinst’, concludeerde wetenschappelijk onderzoeker Ingrid Hendriksen (TNO) tien jaar geleden na afronding van haar promotie-onderzoek. Momenteel onderzoekt zij of fietsende werknemers ook daadwerkelijk minder verzuimen en productiever zijn. Kortom: wat is het rendement van fietsen naar het werk? Het onderzoek vindt vanaf januari 2008 plaats in vijf grote bedrijven,  waarvan de resultaten in het voorjaar 2008 bekend zullen zijn. 

KADER 2 (Fietsende werknemer): ‘Ik voel mij fitter’
Werknemer Huub van der Zanden, werkzaam bij Philips Medical Systems in Eindhoven, woont 14 kilometer van zijn werk. Zeker twee tot driemaal per week fietst hij op en neer vanuit zijn woning in Boskant. Zijn fiets  - een Citybike - kocht hij met de gunstige fiscale regeling via zijn werk. Toen het bedrijf van Best (8 kilometer van zijn woning) naar Eindhoven verhuisde, overwoog hij – in alle eerlijkheid – vaker met de auto te gaan.

‘Maar ik ben toch blijven fietsen. Als je de hele dag binnen hebt gezeten, vind ik  het heerlijk om daarna op de fiets te kunnen stappen. Lekker in de buitenlucht. Ik heb meer energie en voel mij fitter, zonder meer.’ In de ochtend hoeft hij slechts een kwartier eerder de deur uit.

Ook zijn conditie verbeterd. ‘Ja, dat merk ik echt. Ik fiets stevig door en merk dat ik het tempo makkelijker kan volhouden.’ Doordat het bedrijf jarenlang meedeed aan de landelijke campagne ‘Fiets naar je werk’(tegenwoordig ‘Fietsen scoort’, red), waarbij fietsende werknemers hun kilometers registreren, noteert ook Huub al jaren nauwgezet zijn kilometers. Zelfs nu het bedrijf niet meer deelneemt aan de actie, blijft hij registreren.  ‘Ik doe het vooral voor mijzelf en probeer ieder  jaar een hogere score te halen.’

Naar boven

Badplaatsstijl in Scheveningen:

Opdrachtgever: ENFB
Opdracht: maak een sfeerverslag van de route.

Datum: September 2007

PANORAMA MESDAG FIETSROUTE

door MONIQUE KOUDIJS

[Intro] Ter ere van het 125-jarig jubileum van Panorama Mesdag brengt het museum een fietstocht uit die leidt langs markante gebouwen en locaties die op het schilderij zijn terug te vinden. Een fietstocht voor mensen die van dwalen houden, van zee en architectuur.
Aanrader: begin met het schilderij, want dat is een belevenis op zich.

In het middelpunt van het cilindervormig doek vergaap ik mij aan het optisch effect van schilderij Panorama Mesdag. Het daglicht vanaf de koepel wordt enigszins gefilterd door de overkapping in de nok en versterkt de illusie dat wat ik om mij heen zie echt is. Is het zonnig buiten, dan is het ook zonnig in het tafereel om mij heen. Het panorama toont Scheveningen en Den Haag rond 1881: de Noordzee, het strand met cavalerie, vissers en vissersboten, het dorpje Scheveningen met woningen aan de Kanaalweg, de watertoren en Paviljoen Von Wied, maar ook een vergezicht van Den Haag met de torens die boven de stad uitsteken.

Naar boven

Onder- noch bovenkant van het doek is zichtbaar. De zenuwbanen tussen mijn hersenen en ogen werken hard, ik voel ze werken. Verplaats ik mijn ogen, dan verandert het perspectief niet mee en toch geeft het schilderij een illusie van werkelijkheid. Fascinerend. Sommige bezoekers worden er misselijk van, vertelt museum-medewerker Michiel Bohn. Hij leidt ons rond in de ruimte waar de onderkant van het schilderij te zien is.

Het Panorama is veertien meter hoog en heeft een lengte van 120 meter. Hier en daar steekt een bos helmgras door het doek. We kijken nu vanaf de onderkant naar boven en al het effect, de optische illusie verdwijnt als sneeuw voor de zon. Het doek verliest z’n magie. Alsof de goochelaar zijn truc heeft onthuld. Michiel Bohn raadt ons sterk aan om voordat we weggaan nog eenmaal het schilderij van boven te bezichtigen, om de fascinatie niet kwijt te raken.

Met een hoofd vol optische illusie staan we, eenmaal buiten, voor onze OV-fietsen en ontwaren de werkelijkheid in al z’n misère: een van de fietsen heeft een klapband. Zowaar, in de spaarzame hitte van juli 2007. De dame die buiten op haar man stond te wachten omdat ze draaierig werd van Panorama Mesdag, kreeg vervolgens de knal van de klapband voor haar kiezen. Ze stond op twee meter afstand.

Kader:
De Mesdag-route is geen fietstocht voor mensen die hard of ver willen fietsen. De rondgang door Scheveningen, het centrum en de oude binnenstad van Den Haag is circa twintig kilometer lang. De tocht voert langs oude woningen uit de tijd van Mesdag, het Vredespaleis, enkele villa’s in het Van Stolkpark, de Haringkade, de buurt rondom het Westbroekpark met veel kleine huisjes waarin vroeger vooral vissers woonden, de Oude kerk van Scheveningen, de Kalhuisplaats (waar vissers de laatste nieuwtjes uitwisselden), de vuurtoren, Paviljoen Von Wied, het Kurhaus en de watertoren in natuur- en waterwingebied Meijendel.

In Den Haag rijd je onder meer langs de Gevangenpoort, de Hofvijver, de tuin van paleis Noodeinde en de Koninklijke Stallen. Houd je van architectuur, dan is deze tocht zeker een aanrader: veel afwisseling in stijlen en gebouwen. Neem wel een extra plattegrond van Den Haag mee of GPS, want de beschrijving van de route is niet overal even duidelijk en zigzagt in Scheveningen en Den Haag door soms kleine straatjes.

Naar boven

Slagroom

Op wat het hoogtepunt moet zijn: het Seinpostduin in Scheveningen, het gezichtspunt van waaruit het schilderij is gemaakt, staat nu, eind juli 2007, een torenhoge flat. Het bordes is een bouwplaats waar je niet op of door kunt. Zodoende ontbreekt de climax. De slagroom op het toetje is immers het toenmalige brandpunt van vergezichten, de plek waar Hendrik Willem Mesdag 125 jaar geleden zijn schetsen tekende op een glazen cilinder. Door een lamp in het midden te plaatsen en de schetsen te projecteren op een cilindervormig doek, kon de heidense klus van Panorama Mesdag beginnen. In opdracht van een Belgisch bedrijf schilderde Mesdag samen met zijn vrouw Sientje en de schilders De Bock, Breitner en Blommers in minder dan vier maanden dit meesterwerk dat als schilderij-experience indertijd zeer populair was.

Overigens zie je heden ten dage toch niet veel van het zicht van toen. Hoge flats bezoedelen de horizon. Maar je zou vanaf het bordes van de flat twee toonaangevende gebouwen van het schilderij kunnen zien: de voormalige vakantiekolonie de Sophia Stichting en Paviljoen Von Wied, het voormalig koninklijk strandpaviljoen. Het is ook even zoeken waar de route verder gaat. Hoewel het hoogtepunt verworden is tot flat met bouwterrein, zijn de karakteristieke en veelal onbekende plekken in Scheveningen zoals de Ankerstraat met zijn vissershuisjes en de Rotterdamsestraat met huizen in ‘badplaatsstijl’ (overdekte houten veranda’s aan de gevel), leuk om doorheen te rijden.

Badplaatsstijl

Doorgaans heb je als toerist in Scheveningen maar één focus en dat is de zee. Zeker even gaan uitpuffen aan dit weldadige strand, maar het is ook wel eens leuk om langs de antieke plekken van deze oude badplaats te navigeren. Eind 19e eeuw had Scheveningen drieduizend kleine visserswoningen, die vaak maar uit één kamer bestonden. Veel daarvan zijn op het schilderij te zien. Ook de badplaatsstijl is uit de tijd van Mesdag. Met de uitvouwbare kaart van Panorama Mesdag in de hand (zit bij de route inbegrepen), kun je voortdurend schakelen tussen heden en verleden. Genoeg te beleven op de route wat dat betreft.

De vissershuisjes contrasteren met de vele statige villa’s langs de weg. Imposante woonpaleizen waar je met vijf gezinnen in zou kunnen wonen en met namen als villa Louise, villa Emma en Sonnehoeck. In 1875 verschenen de eerste villa’s aan de Van Stolkweg; enkelen daarvan zijn door Mesdag geschilderd op zijn beroemdste werk. Regelmatig passeren we tijdens de fietstocht parken met water, bankjes en ligweides. Is de binnenstad van Den Haag nog druk en hectisch, eenmaal op het fietspad van de Scheveningse weg daalt de rust over ons neer en fietsen we veel door bosrijk gebied. Langs het kanaal van de Haringkade zien we aan de overzijde het Westbroekpark (niet vernoemd naar Henk Westbroek, maar naar de tuinarchitect) een terras aan het water en kun je zelfs een roeiboot huren. Ook voert de tocht langs Madurodam.

Naar boven

Paard en wagen

De fietstocht kun je zo lang en zo kort maken als je wilt. Het is een rondtocht, die je op elk punt in de route kunt starten. Het is regelmatig wat moeilijk gelijkenissen te vinden met Panorama Mesdag. Maar dat is ook niet echt nodig. De achtergrondinformatie in de routebeschrijving helpt je bij het schakelen tussen toen en nu. Op de boulevard van Scheveningen ondervind je de climax van de hedendaagse tijd, een immense drukte van auto’s en mensen; in Den Haag word je op de hoofdstraten regelmatig bijna voor de sokken gereden. Echter niet door paard en wagen. Maar de route heeft genoeg rustige stukken, waar we ons in de 19e eeuw kunt wanen. Kleedje mee, een rieten mand met proviand en fietsen maar.

Panorama Mesdag
Zeestraat 65 Den Haag
www.panorama-mesdag.nl

Fietsroute Panorama Mesdag is verkrijgbaar in Den Haag bij Rijwielshop station CS, Panorama Mesdag, VVV, Stay Okay, Paleis Hotel en in Scheveningen bij Du Nord Rijwielen en het Boulevard Hotel (prijs: € 4,50). [Nb: De fietstocht is op elk punt langs de route te beginnen.]

Uit de rubriek 'Fietsen is geen werk' - huisarts Koen van der Kar

Tekstversie

Datum: Oktober 2004

Tekstversie:

'Zo, zo dokter op de fiets?'

door: MONIQUE KOUDIJS

Naar boven

Aanvankelijk reageerden zijn patiënten wat lacherig. ‘Zo zo dokter, op de fiets? Moet u aan de lijn doen?' Waarop veelal een kort en krachtig respons volgde van huisarts Koen van der Kar: ‘Het is gewoon de snelste manier hoor!' Het stoort hem, dat moet hij toegeven, die flauwe grappen over zijn fiets tijdens het ‘visite rijden'. ‘Ik ben gewoon aan het fietsen zoals half Gouda aan het fietsen is, dus ik wil daar niet teveel woorden aan vuil maken.'

Spoedgeval

Hoewel, gewoon? Soms wordt bij de huisartsenpraktijk van Van der Kar en zijn vrouw, ook arts, een tandem ingezet. Zo liep een Oekraïense co-assistente stage bij het huisartsenechtpaar. Volgens Van der Kar had zij in Nederland ‘een heuse fietsangst' opgelopen. Onder geen beding wilde zij op de fiets. ‘Dat vonden wij niks', benadrukt Van der Kar. De tandem in de schuur, ooit tweedehands en ‘voor de grap' gekocht, bood uitkomst.

De praktijk van Van der Kar en zijn vrouw telt 3.500 patiënten, die allemaal in Gouda wonen. Een middelgrote stad met 72.000 inwoners, maar met één van de drukste spoorlijnen dwars door de stad. De spoorwegovergangen zorgen voor het nodige oponthoud als je met de auto de stad wilt doorkruisen. Vervoer per fiets is een prettig alternatief. Maar dat is niet de enige reden dat Van der Kar voor de fiets kiest tijdens zijn werk.

Na het ochtendspreekuur vindt hij het heerlijk ‘de machinerie weer in werking te zetten'. ‘Je hoort en ziet meer en voelt je veel meer betrokken bij het leven op straat. Je kunt ook even paadjes achter langs huizen nemen; er is geen steegje in deze stad dat ik niet ken.'

Toch voelde hij zich in het begin ‘wat onbehaaglijk' als hij met de fiets aan de rand van één van de buitenwijken van Gouda moest zijn. Een arts kan immers een spoedgeval krijgen en dient wettelijk in tien minuten ter plekke te zijn. Hoewel dat volgens Van der Kar in Gouda eerder met de fiets lukt dan met de auto, oogt het toch wat nonchalant voor de patiënt in kwestie. ‘Als je bij een spoedgeval met de fiets aankomt, dan denken mensen gauw ‘die heeft niet zo'n haast'.

De dokter op de fiets betekent in de ogen van anderen ook statusverlies, vermoedt hij. ‘Het lijkt minder officieel, alsof het minder om het lijf heeft. Terwijl dat natuurlijk helemaal niet het geval is.'

Zodra de huisarts op de fiets stapt, wordt hij ook strijdbaar. Aan asociaal gedrag van automobilisten heeft hij een hekel. Eén keer is zijn spatbord er half afgereden, in een conflict met een automobilist. De bestuurder verschoot van kleur toen hij ontdekte dat de fietser zijn dokter was. Ook een stevige briefwisseling met de gemeente gaat hij niet uit de weg. ‘In het fietsbeleid van Gouda heb ik nog weinig lijn kunnen bespeuren. Het is zo halfslachtig allemaal. Als iets mij niet zint en ik sta werkelijk in mijn recht, dan word ik daar voor mijn doen best fel over.

Kekke artsentas

Het Nederlandse Huisartsen Genootschap vindt fietsende huisartsen niet vreemd. Niet voor niets biedt de vereniging haar leden onder andere een visitetas met aanhaakbeugels voor aan de bagagedrager. De tas heeft een veiligheidsklip zodat de tas er tijdens het rijden niet af kan stuiteren of van de fiets gegrist kan worden. ‘Kek tasje hé', reageert zijn vrouw, die met de aanwinst aan komt wandelen. Van der Kar kan daar echt van genieten. ‘Ik vind dat zo leuk, want volgens mij bestaat er nergens ter wereld een beroepsvereniging voor huisartsen die een tas verkoopt die speciaal bedoeld is om visites op de fiets te doen.'

Naar boven

Datum: Juni 2006

JEROEN VAN KONINGSBRUGGE:
STUNTEN OP DE FIETS

Stunten op een ligfiets. Voor acteur Jeroen van Koningsbrugge is het onderdeel van zijn werk. In de dramaserie Sprint, die BNN iedere week uitzendt, speelt hij de oudste van een groep fietskoeriers.

Bij een shot in de Damstraat, een drukke wandel- en fietsstraat in de binnenstad van Amsterdam, kreeg Van Koningsbrugge de opdracht: ‘Jeroen, je rijdt door die straat op en neer en je hebt haast’. Op een ligfiets, zonder bel, reed hij vervolgens in volle vaart door de smalle straat waar menig Amsterdammer op de fiets zich regelmatig stoort aan de vele voetgangers die voortdurend drollig voor de wielen lopen.

‘Als een gek ben ik brullend door die straat gereden. Niemand in die straat wist dat er opnames waren. Ik vond het heerlijk! Ik zat altijd al met die frustratie in die straat en nu mocht ik eindelijk eens een keertje doen wat ik altijd al wilde. Het zijn briljante shots geworden.’

Naar boven

Weely's

Vooral de eerste zes weken werd er voor de opnames veel gefietst. Om de acteurs te leren stunten, kregen ze fietsles van de Amsterdamse politie, die zelf dagelijks surveilleert op de mountainbike. Vooral weely’s (stunten op achter- of voorwiel) en slippen behoorde tot het arsenaal. Tot grote teleurstelling van Van Koningsbrugge stond voor hem geen mountainbike maar een ligfiets klaar. In de serie rijdt hij als enige op een ligfiets, de Challenge Hurricane.

Tijdens de intensieve fietsles vroeg hij daarom regelmatig aan zijn collega’s hun mountainbike aan hem uit te lenen. ‘Het was een beetje raar: ik kon uiteindelijk het beste stunten op die fietsen, maar ik had de fiets waar het minst op gestunt kon worden. Ik had er dus niet echt mazzel mee.’

Met stand-inns maakte hij die leemte meer dan goed. Zo komt een acteur aan het begin van elk deel van de serie stuntend de loods binnen, waar het fietskoeriersbedrijf is gevestigd. ‘Als ze binnen komen rijden, gaan ze een stukje op hun achterwiel rijden, komen aan in een enorme slip of ze wippen op hun voorband, houden even stil en vallen terug. Nou, dat mocht ik dan doen.’ Hij kijkt er heel tevreden bij.

New York

Voordat Van Koningsbrugge auditie deed voor Sprint, was hij toevallig in New York op het moment dat daar een serie over fietskoeriers werd opgenomen. ‘In New York is het echt hardcore. Alles wat te zwaar is, is van de fiets gehaald. Ze hebben geen remmen, geen licht, niks eigenlijk. Veel fietskoeriers zitten onder de hechtingen.

Als je niet remt, dan zorg je dat je niet geraakt wordt door een auto: daar komt het op neer. Als ze toch moeten remmen, gooien ze gewoon hun fiets scheef op de weg. Het is te gek als je dat goed gefilmd ziet. Stiekem hoop je dan dat het hier ook zou gebeuren, maar helaas zit dat er niet in. Toen ik voor het eerst het script onder ogen kreeg, vond ik het allemaal wel wat netjes.’ 

Laag en groen

In de serie is meer fictie. Zo is een ligfiets voor een fietskoerier niet echt een goed idee, vindt de acteur. ‘Automobilisten zien je te laat. Je ziet eerst een wiel, dan zie je trappers, dan denk je ‘wat komt daar aan?’ De fiets is ook nog laag, en groen, wat ook niet opvalt.’

Toch vond ‘ie het rijden op de ligfiets ‘wel stoer’. ‘Ik had het binnen twee, drie minuten onder de knie en kon er zelfs stunts mee doen, terwijl ik het nog nooit had gedaan. Ik was ook de enige die er op kon fietsen; dat was wel leuk natuurlijk.’

Behalve in de serie fietst Van Koningsbrugge niet echt veel meer. Te druk. In zijn werk wordt hij bovendien opgehaald door runners en anders neemt ‘ie de scooter of de trein. ‘In mijn puberteit heb ik wel veel gefietst, zelfs op een racefiets wedstrijden gereden. Misschien heb ik toen een overkill gekregen.’

Naar boven

Mobiele bandenplak

door: MONIQUE KOUDIJS

Datum: april '02

Op diverse plaatsen in Nederland duikt het fenomeen Mobiele Bandenplakservice op. Onder het motto ‘Wij beginnen als de gewone fietsenmaker ophoudt' of ‘Mobiele bandenplakservice bij pech onderweg' profileren zich kleine mobiele bedrijfjes die het de gewone burger zo makkelijk mogelijk willen maken. Het voorziet in een behoefte.

Naar boven

“Bandenplakservice!” Bij de Mobiele Bandenplakservice, standplaats rijwielstalling Sloterdijk in Amsterdam, komt die dag om 8.30 uur de eerste melding binnen. Een vrouw staat met haar fiets op de Haarlemmerweg mét lekke band en is onderweg naar haar werk. Het regent. Binnen vijf minuten zit Richard D'Alesio op zijn scooter met de gereedschapskist tussen zijn voeten en scheurt richting de plek des onheils. “Balen”, benadrukt de vrouw in kwestie. Het is de eerste keer dat ze de mobiele bandenplakservice om hulp vraagt, maar ze vindt het een uitkomst. “Ik vind het een onmogelijke klus en ben dus altijd aangewezen op de fietsenmaker. Maar bij geen enkele fietsenmaker word je meteen geholpen.” Binnen tien minuten is de band geplakt. Kosten: 7, 94 euro.

Voor Richard en zijn compagnon Erik van der Laan is het min of meer een uit de hand gelopen grap. Ze werken beiden in de fietsenwerkplaats bij het Sloterdijkstation en kregen vaak mopperende klanten over de vloer die langskwamen met een - onderweg opgelopen - lekke band. Dat bracht hun op het idee een mobiele bandenplakservice te beginnen. Op de scooter naar mensen in nood. Waarom niet? De doorbraak van de mobiele telefoon gaf de voorzet. Bovendien lokte het avontuur. Gewoon doen, besloten ze. En mocht het mislukken, dan was er niets verloren. De standplaats Sloterdijk blijkt een ideale. Temidden van immense kantoorcomplexen is de klandizie een uitgelezen zaak.

De snelheid van hulp verlenen en het werken ‘op locatie' (op de weg, kantoor of aan huis) blijkt in een reële behoefte te voorzien. Dat merkt ook Dirk den Hamer, initiatiefnemer van Bàh! , de Bandenplakker aan huis in Utrecht en omgeving. In tegenstelling tot de bandenplakservice in Amsterdam heeft hij niet de intentie een soort wegenwacht voor de fietser te worden, maar meer een bandenplakker aan huis. Met als achterliggende gedachte: Als de pizzabakker aan huis komt, waarom dan niet de fietsenmaker? “Sommige klanten voelen zich een beetje feodaal, maar als je ergens een hekel aan hebt of je bent er minder behendig in, dan is het toch prettig het te kunnen uitbesteden?!”

Onder het motto ‘Wij beginnen als gewone fietsenmakers ophouden' werkt hij (en zo nodig zijn compagnons) alleen in de avonduren en de weekends. Ook al omdat hij daarnaast nog een bijna fulltime baan heeft als personeelsfunctionaris. Het idee ontstond vanuit de kantoorstoel, in een hang naar ambachtelijk werk en zijn liefde voor “bijna alle fietsen”. Een eerzaam beroep, vindt hij. “Ik zie meteen resultaat en krijg daar enorm veel voldoening van.” Zijn oranje Kronan-bedrijfsfiets (= huiskleur) en dito dienstkleding baren opzien in de stad. “Het effect op kinderen is geweldig. Die roepen: Vet! Heftig!” De zaak beginnen, was een gok. “Op een gegeven moment dacht ik: Wat kan mij het schelen. Ik doe het gewoon en als het mislukt heb ik in ieder geval een aantal mensen aan het lachen gemaakt.” Ruim anderhalf jaar na de lancering van zijn dienst aan de Utrechtse bevolking, houdt de zaak hem “aardig bezig”.

Ook Leiden en omstreken kent inmiddels het fenomeen van de mobiele fietsenmaker. Begonnen met “wat bandenlichters en solutie” is Gerard Kuiters inmiddels uitgegroeid tot een mobiele fietsenmaker van formaat. Na vijf jaar pionieren reikt zijn klantenkring tot de achthonderd à duizend, waarvan er vierhonderd vaste klanten zijn. “Als ik ergens in een straat een band sta te plakken, kom ik met drie nieuwe opdrachten weer thuis.” Het ambacht, de vrijheid en het avontuur bleek een ludieke combinatie.

Naar boven