Opdrachtgever: CIAO

Opdracht:

Schrijven van een maandelijkse nieuwsbrief voor leerkrachten in het basisonderwijs in Amsterdam over het gebruik van computers in de klas. De nieuwsbrief moest informeren en stimuleren.

Achtergondinformatie:

CIAO staat voor Computers in het Amsterdams Onderwijs. Op initiatief van de gemeente Amsterdam wordt vanaf september 1997 geavanceerde informatie- en communicatietechnologie toegankelijk gemaakt voor leerlingen in het basisonderwijs.

Datum: 1997 - 1998

Tekstvoorbeeld:

• 'Computer in het onderwijs opent virtuele deuren.'

Computers in het onderwijs zorgden voor een cultuuromslag:

• Het paard van Troye

‘Leerling correspondeert via e-mail met wijnimporteur'

COMPUTER IN HET ONDERWIJS OPENT VIRTUELE DEUREN

door MONIQUE KOUDIJS

De gewone post heet al 'snailmail' (slakkenpost). E-mail is nu in zwang, "hup tekst intikken, send-knop indrukken en weg is de post." Op de Flevoparkschool in Amsterdam-Oost is een schoolleven zonder computers niet meer voor te stellen. Waar de kinderen in snel tempo hun sporen verdienen met dit nieuwe medium, wordt de een na de andere docent enthousiast over de streep getrokken. Onwennigheid en twijfel hebben plaats gemaakt voor een groeiend besef: de computer opent legio virtuele deuren.

Naar boven

In iedere klas vanaf groep 6 staan drie computers. Het is dringen geblazen, zelfs in de pauze, voor schooltijd en erna. Onderwijzer Ab den Hartoog heeft zojuist een les over Duitsland gegeven en de leerlingen gaan groepsgewijs met de computer aan de slag.

Aan de hand van een vragenlijst moeten de leerlingen op een aantal websites achterhalen welke taal er gesproken wordt, wat de hoofdstad is en andere wetenswaardigheden over ons buurland. De computer vindt op deze manier steeds meer zijn plaats binnen het onderwijs op de Flevoparkschool.

"Laatst gaf ik een les over Frankrijk. We hadden het over wijn maken en de kinderen vroegen zich af wat er met de druivenpitten gebeurde. Ik wist het niet, maar een slimme leerling kwam op het idee een wijnimporteur met een website op Internet via e-mail aan te schrijven. Een dag later kregen we antwoord."

Na een aarzelend begin bij de aanvang van het ClAO-project is de Flevoparkschool inmiddels razend enthousiast.

"Onze insteek was de behoefte aan educatieve programma's. Toen juist daar het zwakke punt bleek te liggen (de meeste programma's worden nog niet in JAVA-taal, noodzakelijk voor netwerkcomputers, geleverd), waren we eerst wat pessimistisch. Maar gaandeweg bleken we er iets heel moois voor terug te krijgen: Internet en e-mail. De educatieve mogelijkheden daarvan ontdekten we later pas."

Cultuuromslag

Na ruim een half jaar pionieren hebben de zes participerende scholen een aantal aardige projecten op de rails gezet. Het Berenproject (zie kader) en het project Spelen in Amsterdam (zie pag.2) zijn twee concrete voorbeelden daarvan. De volgende lichting scholen kan met deze ervaring haar voordeel doen.

"Je kunt natuurlijk een beetje freewheelen op Internet, maar dat is de bedoeling niet. We blijven schoolmeesters. Er begint nu wat structuur in te komen."

De ietwat angstige houding tegenover dit technische hoogstandje van de 20ste eeuw zal daarmee sneller verdwijnen. Dirk Kruger, directeur van de Flevoparkschool, ziet dat binnen zijn eigen school. Wat niet weg neemt dat de computer in het traditionele onderwijs voor opschudding zorgt, al was het alleen al door het enthousiasme van de kinderen en de ongekende (en veelal onbekende) mogelijkheden. "Een cultuuromslag is het zeker."

Kader: Het Berenproject

Groep 6 heeft een beer gekocht in de speelgoedwinkel. De daarop volgende weken neemt elk kind hem bij toerbeurt een dagje mee naar huis. De avonturen die de beer daar meemaakt, worden opgeschreven en voorzien van een tekening. De hele klas typt de verhaaltjes vervolgens in op de netwerkcomputer en de tekeningen worden 'gescand'.

Bij elkaar vormen de omzwervingen van de beer een boeiende kinderbundel, die daarna naar een volgende school wordt gestuurd. Daar vervolgt de beer z'n weg langs een nieuwe groep leerlingen. De participerende scholen houden elkaar van het berenleven op de hoogte.

Naar boven

HET PAARD VAN TROJE

door MONIQUE KOUDIJS

Stel je bent leerkracht in het basisonderwijs en in de veertig. Je staat alweer zo'n twintig jaar voor de klas en er zijn weinig tekenen dat je voor je 65ste het onderwijs zult verlaten. Je hebt inmiddels een eigen onderwijsstijl ontwikkeld, de ordeproblemen liggen ver achter je, je bent koning in eigen klas.

Nu sluipt er een apparaat je school binnen. Zo'n vierkant kastje met een hoop snoeren, een toetsenbord en een aan- en uitknop. Weinig om je zorgen over te maken, zou je denken. Er staat immers al jaren een diaprojector, een televisie met video en een cassetterecorder, dus kan dit apparaat er ook nog wel bij. De techneuten binnen het team storten zich op de mogelijkheden en heimelijk denk je: "Ze gaan hun gang maar."

Naar boven

Maar met de computer lijkt het paard van Troje binnengehaald te zijn. Het ogenschijnlijk weerloze kastje veroorzaakt opschudding en chaos. De kinderen nemen het voortouw, bewegen de muis over de mat of het niets is, hun vingertjes dansen over het toetsenbord en jij, jij holt er achter aan, dreigt de controle te verliezen, de macht kwijt te raken. Het is alsof een nachtmerrie werkelijkheid wordt. Je manier van lesgeven staat ineens ter discussie, het is alsof de hele wereld over je schouder mee kijkt. En het ergste is: vluchten kan niet meer. Je bent veroordeeld, wordt gejudast en op je kop gezet.

De computer heeft zich inmiddels een vaste plek toegeëigend in jouw klaslokaal. Daar had je in feite nauwelijks zeggenschap over, tenminste dat idee krijg je zo langzamerhand. De revolutie heeft zich reeds voltrokken. Het enige wat je nog rest is zorgen dat je bijblijft. Dat wordt rennen, rennen, en je hebt het al zo druk.

Dan ontwaak je uit je enerverende droom. Maar het blijkt realiteit te zijn. In de een na de andere school worden computers binnengereden, aangesloten en worden docenten dientengevolge voor het blok gezet. "Het is zeker niet vrijblijvend meer", zegt Ineke Peters, ICT-er van basisschool De Ruimte (SO). Binnen haar school zijn zojuist stappen ondernomen om het ICT te implementeren in het onderwijs en het niet meer te zien als 'leuk erbij'.

"Leerkrachten die zeggen 'ik wil er niets mee te maken hebben', dat kan niet meer. Dan plaats je jezelf buiten de realiteit. We zitten nu in de fase dat je mensen zelfs moet wijzen op hun verantwoordelijkheid, anders zijn het alleen de hobbyisten die zich ermee bezig houden."

In basisschool de Ruimte is er nu een werkgroep ingesteld, bestaande uit de adjunct van de school, de ICT-coördinator en vertegenwoordigers van zowel de onder-, midden- als bovenbouw, die structureel bijeen gaan komen in werkvergaderingen. "Concreet gezegd verdiept zo'n vertegenwoordiger zich in een programma en draagt dat vervolgens over aan zijn collega's. Iedereen kan er vanaf nu op aangesproken worden."

In de school staan veel multimediacomputers. Leerkrachten die van toeten noch blazen weten, worden volgens Ineke echt overdonderd door de mogelijkheden. "Enerzijds heeft dat het voordeel dat leerkrachten eerder beseffen tegen hun grenzen aan te lopen. Anderzijds kun je ook sneller verdrinken. We merken nu dat het demotiverend werkt. Zo van: we hebben prachtige apparatuur en de wereld ligt aan onze voeten, maar wat moeten we ermee. Daarom hebben we besloten het terug te brengen tot iets overzichtelijks en ons voorlopig te richten op de educatieve software." De scholing door CIAO wordt nu inmiddels door het hele team met beide handen aangegrepen.

Prikkels

Want het is zo'n mooi apparaat die computer. Op leerlingen heeft het een zeer stimulerende werking, leren wordt bijna weer leuk. Peters: "Binnen het speciaal onderwijs zitten veel kinderen met concentratieproblemen. Maar ik zie steeds weer hoe de computer de aandacht van de kinderen opzuigt. Ze zitten er gewoon in, hebben minder last van prikkels uit hun omgeving. Ze vinden het ook minder erg als de computer zegt 'fout, doe het nog een keer' dan als de juf het zegt. De correctie van de computer is dus minder beladen. Bovendien zitten hier kinderen met leer- en opvoedingsmoeilijkheden, waarbij het leren helemaal niet zo makkelijk gaat. Lezen vinden ze moeilijk, daarom doen ze het liever niet. De computer stimuleert ze om toch te lezen wat er staat, want ze willen tenslotte iets met die computer doen."

Dat is allemaal wel leuk en aardig, maar het vergt natuurlijk wel het een en ander. Wat dat betreft begrijpt Ineke Peters de docenten wel. "Want het is een hondenbaan hoor, dat onderwijs. Er wordt zoveel van je verwacht. Buitenstaanders verwachten ook dat docenten dat allemaal zomaar weer doen. Maar iedereen komt wel mee, hoor. Als je het maar in banen leidt en overzichtelijk maakt in hapklare brokken."

Naar boven